Przypomnienie van Obberghena

Jego nazwisko pojawia się niemal w każdym przewodniku i opracowaniu dotyczącym historycznych budowli miasta. Antoni van Obberghen był architektem, budowniczym i fortyfikatorem, który przez ostatnie ćwierćwiecze swego życia związany był z Gdańskiem.

A
A
Wielka Zbrojownia, widok fasady od strony Targu Węglowego, rycina J.C. Schultza, 1857
Wielka Zbrojownia, widok fasady od strony Targu Węglowego, rycina J.C. Schultza, 1857
Zbiory BG PAN

Urodził się w 1543 roku w Mechelen we Flandrii. Jako młody budowniczy miał pracować przy budowie cytadeli w Antwerpii, później przez kilka lat (1577-1585) przebudowywał i fortyfikował zamek Kronborg. Dzięki niemu ten dość luźny zespół średniowiecznych jeszcze zabudowań, przekształcił się w reprezentacyjną rezydencję, a zarazem dobrze ufortyfikowaną twierdzę nad Sundem.

W 1586 roku przybył z rodziną do Gdańska. Był to czas, kiedy władze miasta rozważały modernizację i zasadniczą przebudowę fortyfikacji, by wzmocnić jego obronność. Nie wszystko jest jasne w historycznych przekazach, ale Obberghen miał uczestniczyć w pracach związanych z budową Fortu Carre w Wisłoujściu i realizacją inwestycji fortyfikacyjnych chroniących Stare Przedmieście.

W 1594 roku objął stanowisko pierwszego budowniczego miejskiego, co oznaczało, że ponosił odpowiedzialność za ówczesne miejskie inwestycje. Z jego działalnością związana jest przebudowa średniowiecznego Ratusza Głównego Miasta (w latach 1593-1598 i 1608-1611), a także wykonanie projektu i być może kierowanie budową Ratusza Staromiejskiego (1587-1595). W latach 1600-1609 miał być zaangażowany przy wznoszeniu Wielkiej Zbrojowni, największego obiektu budownictwa świeckiego, jaki powstał w okresie nowożytnym w Gdańsku. Współpracowali z nim przy tym obiekcie murarz miejski Jan Strakowski i rzeźbiarze – Wilhelm van der Meer, zwany Bartem Młodszym, i Abraham van den Block.

Prawdopodobnie większość budowli powstałych w ostatnim dziesięcioleciu XVI wieku i pierwszym XVII miała związek, na etapie projektu lub realizacji, z działalnością van Obberghena. Budowniczy nie stronił też od projektowania i kierowania budową mniejszych – jak powiedzielibyśmy dzisiaj – realizacji. Przypisuje mu się przygotowanie projektów takich obiektów, jak dom mieszczański przy Długim Pobrzeżu 13 (to w roku 1598), dom kupiecki lub cechowy ze smukłą wieżyczką przy ulicy Mariackiej 16 (1598-1599), czy dom parafialny kościoła św. Katarzyny, tzw. Dom Trzech Kaznodziei przy ulicy Katarzynki 1-3 (1599-1602).

Antoni van Obberghen zmarł w Gdańsku. 3 sierpnia 1611 roku pochowany został w kościele św. Piotra i Pawła na Starym Przedmieściu.

 

Wykorzystano m.in.:

Jadwiga Habela, „Obberghen”, biogram w „Słowniku biograficznym Pomorza Nadwiślańskiego”;

„Fortyfikacje Gdańska”, pod red. Grzegorza Bukala, NCK, Gdańsk 2006.

 

Pierwodruk: „30 Dni” 6/2011

Historie gdańskie
Wypisy gdańskie
Rozmowy gdańskie
Biblioteka gdańskia