Gdańskie Debaty Obywatelskie. Aleksander Hall o tworzeniu i łamaniu polskich konstytucji [FOTOGALERIA]

Jak opisać ostatnie stulecie Polski na podstawie kolejnych konstytucji? – W 1918 r. zaczęliśmy dobrze. Teraz konstytucja jest łamana - mówił Aleksander Hall do licznie zgromadzonej publiczności w Wielkiej Sali Wety Ratusza Głównomiejskiego. Hall był gościem trzeciej już, organizowanej z okazji stulecia niepodległości, Gdańskiej Debaty Obywatelskiej.

Gdańskie Debaty Obywatelskie. Aleksander Hall o tworzeniu i łamaniu polskich konstytucji [FOTOGALERIA]
A
A
data publikacji: 09 stycznia 2018 r.

Gdańskie Debaty Obywatelskie. Aleksander Hall o polskich konstytucjach
Gdańskie Debaty Obywatelskie. Aleksander Hall o polskich konstytucjach
zdj. Dominik Paszliński/gdansk.pl

Dobry start

Historyk, od niedawna politolog, w czasach komunistycznych działacz opozycji demokratycznej, a później - w wolnej Polsce polityk, poprowadził słuchaczy przez ostatnie stulecie polskiej historii przypominając wszystkie konstytucje.

- O konstytucji przychodzi mi mówić w specyficznym momencie. Z jednej strony obchodzimy rok niepodległości, mógłby to być rok jubileuszu, satysfakcji. Ale jednocześnie ten jubileusz ma miejsce w trudnym dla Polski momencie, kiedy konstytucja jest łamana i zmieniany jest ustrój państwa – mówił podczas swojego wykładu Aleksander Hall.

Zobacz pełny zapis debaty:

Jak zaznaczył, w 1918 r. główne siły polityczne skupione wokół Józefa Piłsudskiego i Romana Dmowskiego przez kilkanaście miesięcy potrafiły ze sobą współpracować dla dobra odradzającej się Polski. Bardzo szybko Piłsudski zwołał Sejm Ustawodawczy. Konstytucja Marcowa z 1919 r. miała swoje wady, ale jak powiedział Hall, była wynikiem kompromisu. Przy jej konstruowaniu wzorowano się na konstytucji III Republiki Francuskiej.

Po Zamachu Majowym w 1926 r. następuje czas, kiedy – jak mówił Hall – zaczyna się konstytucje naciągać i traktować wybiórczo, wypaczać i łamać. Dosyć często zmieniają się rządy, ale faktyczną władzę sprawuje Józef Piłsudski.

100-lecie Niepodległości, Polskie konstytucje, wykład Aleksandra Halla w Ratuszu Głównego Miasta
100-lecie Niepodległości, Polskie konstytucje, wykład Aleksandra Halla w Ratuszu Głównego Miasta
zdj. Dominik Paszliński/gdansk.pl

Cała władza w ręce prezydenta

Aleksander Hall wyjaśniał też dokładnie, jak powstawała Konstytucja Kwietniowa. Uchwalona w 1935 r. ustawa zasadnicza dawała prezydentowi Polski nieograniczoną władzę. Tworzono ją z myślą o Piłsudskim, ale on już wówczas był ciężko chory. To właśnie ta konstytucja pozwalała tworzyć struktury władzy (prezydent, rząd) na emigracji, już po wybuchu II Wojny Światowej i po przegranej wojnie obronnej 1939 r.

Hall był uczestnikiem rozmów, w wyniku których władze emigracyjne symbolicznie przekazały swoją władzę Lechowi Wałęsie pierwszemu Prezydentowi RP wybranemu w wolnych wyborach.

Konstytucje w PRL-u

Najmniej czasu poświęcił Hall na omówienie konstytucji, które obowiązywały w powojennej Polsce. Wyjaśnił to tak:

- Czuję się zwolniony z tego, żeby omawiać konstytucje z czasów komunistycznych, bo one nie miały niczego wspólnego z rzeczywistością. PKWN mówił o respektowaniu Konstytucji Marcowej, ale tak naprawdę mieliśmy do czynienia z krwawą dyktaturą i wpływami sąsiada ze wschodu. Konstytucja z 1952 r. nie miała nic wspólnego z rzeczywistością, bo napisano w niej, że najważniejsza władza w państwie należy do Sejmu, a każde dziecko wiedziało, że rządzi partia. Paradoksalnie właśnie na zapisy tej konstytucji powoływała się opozycja demokratyczna pisząc listy protestacyjne.

Wśród słuchaczy był Bogdan Borusewicz
Wśród słuchaczy był Bogdan Borusewicz
zdj. Grzegorz Mehring/gdansk.pl

Trudne lata 90-te

Dlaczego tak późno, bo dopiero w 1997 r. uchwalono obecną konstytucję? Zdaniem Halla było to wynikiem wyczekiwania opozycji demokratycznej na w pełni wolne wybory, po których wybrany Parlament będzie mógł ją przyjąć. Historia jednak potoczyła się w sposób nieprzewidziany. Rozdrobniona opozycja postsolidarnościowa w sporej grupie nie dostała się do Sejmu w 1993 r. Przypomniał ogromną rolę Tadeusza Mazowieckiego, który uważał, że kraj aspirujący do Unii Europejskiej i NATO musi mieć konstytucję. Udało się ją uchwalić, choć frekwencja w referendum nie była imponująca (42%).

Konstytucja ta budziła spory i dyskusje, ale jak zaznaczył Aleksander Hall, to co robi PiS po 2015 r. nie jest jej naprawianiem, tylko - łamaniem. Jako przykłady wymienił niepublikowanie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, nielegalny wybór sędziów do tegoż Trybunału. Apogeum to rok 2017, kiedy to wprowadzono tzw. trzy nowelizacje ustaw sądowych niezgodne z konstytucją. Jak to możliwe? Hall cytuje tu słowa prof. Adama Strzembosza: - Tam gdzie siła idzie przed prawem, tam nie obroni się nawet najlepsza konstytucja.

Spotkanie z Aleksandrem Hallem prowadził Jerzy Sosnowski
Spotkanie z Aleksandrem Hallem prowadził Jerzy Sosnowski
zdj. Dominik Paszliński/gdansk.pl

W drugiej części spotkania był czas na rozmowę z prowadzącym rozmowę - Jerzym Sosnowskim. Były też pytania od publiczności. – Czy w latach 90. czegoś nie zaniedbaliśmy? Myślę o nauce historii i wychowaniu obywatelskim młodzieży - padło pytanie od jednej ze słuchaczek z sali.

- Co możemy zrobić, żeby zmienić ludzi? – zastanawiał się historyk. – Uważam, że każdy powinien robić to, co może i umie. Ja chodzę na debaty, piszę artykuły, uczestniczę w demonstracjach. Nie możemy oddać Polski i nie możemy nic nie robić – zakończył spotkanie Aleksander Hall.

Publiczność nagrodziła go brawami.

Do tej pory odbyły się dwa spotkania: z Adamem Michnikiem i prof. Andrzejem Friszke. W kolejnej weźmie udział Aleksander Smolar. Oto pełny plan Gdańskich Debat Publicznych „Polska! Polska! - ale jaka?”:

7 XI 2017 Dwie Niepodległości – 1918 / 1989 – wyzwania i bilans (Adam Michnik)

4 XII 2017 Dwie Polski – jak opisać nasze dzieje 1918 – 2018? (Andrzej Friszke)

9 I 2018 Polskie konstytucje (Aleksander Hall)

13 II 2018 Polska w Europie (Aleksander Smolar)

13 III 2018 Naród i rewolucja (Andrzej Leder)

10 IV 2018 Mity polityczne – wczoraj i dziś (Marcin Napiórkowski)

8 V 2018 Maj 1926 – utracone szanse polskiej demokracji (Wiesław Władyka)

12 VI 2018 Obywatele RP. Swoi i obcy (Krzysztof Czyżewski)

11 IX 2018 Kościół w Polsce (Adam Szostkiewicz)

9 X 2018 Dziedzictwo i nowoczesność. Polska i Polacy 1918 – 2018 (Stefan Chwin)

6 XI 2018 1918 – 2018 – Kultura polska w kulturze świata (Krzysztof Pomian)

Czytaj też:

Adam Michnik o Polsce. Emocjonujący początek gdańskiej serii debat na 100-lecie niepodległości [WIDEO i ZDJĘCIA]

Gdańskie Debaty Obywatelskie. Prof. Andrzej Friszke: “Obawiam się, że niektórzy są gotowi zaryzykować”

Marek Wałuszko (0)
www.gdansk.pl
marek.waluszko@gdansk.pl
więcej tekstów autora
Marek Wałuszko (0)
www.gdansk.pl
marek.waluszko@gdansk.pl
więcej tekstów autora
wcześniejsza wiadomość
Gdańsk z Beksińskim. W IKM głośny dokument o malarzu, w TS - wystawa
późniejsza wiadomość
Droga Królewska - zamiast z konkursu, z wolnej ręki. Dlac…