Agencje wspólnotowe

Agencja wspólnotowa jest organem podlegającym europejskiemu prawu publicznemu; różni się ona od instytucji wspólnotowych (Rady, Parlamentu, Komisji itd.) oraz posiada własną osobowość prawną. Ustanowiona jest na mocy aktu prawa wtórnego w celu wykonywania bardzo konkretnych zadań technicznych, naukowych lub zarządczych w domenie wspólnotowej Unii Europejskiej (I filar UE).

Tworzenie zdecentralizowanych organów Wspólnoty nie jest niczym nowym, jako że pierwsze agencje (Europejskie Centrum Rozwoju Szkolenia Zawodowego i Fundacja na rzecz Poprawy Warunków Życia i Pracy) powstały już w latach siedemdziesiątych. W trakcie dynamicznego rozwoju w związku z finalizacją rynku wewnętrznego w latach dziewięćdziesiątych pojawiło się szereg nowych agencji, nadając nowy wymiar obecnemu wspólnotowemu wzorcowi agencji europejskich. Te tak zwane agencje drugiej generacji wynikały z dążenia do rozproszenia geograficznego i potrzeby sprostania nowym zadaniom natury technicznej i/lub naukowej. Większość z nich rozpoczęła działalność w 1994 lub 1995 roku po decyzji szefów państw i rządów podjętej w dniu 29 października 1993 r. w Brukseli, określającej siedziby siedmiu agencji, których akty ustanawiające zostały przyjęte przez Radę już kilka lat wcześniej.
W grudniu 2003 r. szefowie państw i rządów ponownie zdecydowali o siedzibie szeregu agencji, z których kilka działało już tymczasowo w Brukseli. Tę grupę agencji można określić mianem agencji trzeciej generacji. Przed poszczególnymi agencjami postawiono liczne i różnorodne zadania. Każda agencja jest niepowtarzalna i pełni specyficzne funkcje określone w chwili jej utworzenia. W przyszłości funkcje te mogą ulegać zmianie, istnieje jednak kilka ogólnych zadań leżących u podstaw działalności agencji jako całości:

• agencje wnoszą pewien stopień decentralizacji i rozproszenia geograficznego do działań Wspólnoty,
• nadają one wyższą rangę zadaniom, jakie zostały im powierzone, poprzez utożsamianie ich z samą agencją,
• niektóre z nich opracowują naukowy lub techniczny know-how w określonych, precyzyjnie zdefiniowanych dziedzinach,
• zadaniem innych jest integracja różnych grup interesów w celu ułatwienia dialogu na szczeblu europejskim (przykładowo pomiędzy partnerami społecznymi) lub międzynarodowym.

Agencje wprawdzie bardzo różnią się między sobą, zarówno pod względem wielkości, jak i celu, ale z zasady posiadają jednakową podstawową strukturę i podobny sposób działania. Każdą agencją kieruje zarząd, który ustala ogólne wytyczne, zatwierdza programy pracy danej agencji zgodnie z jej podstawową misją, dostępnymi środkami i priorytetami politycznymi. Dyrektor wykonawczy, mianowany przez zarząd lub przez Radę Ministrów, odpowiada za wszystkie działania agencji i prawidłową realizację programów jej pracy. Agencje działają zwykle dzięki jednej lub więcej sieci partnerów na terytorium całej Unii. Ponadto charakteryzują się pewnymi wspólnymi cechami organizacyjnymi:

• Zarząd, którego skład określa rozporządzenie ustanawiające agencję. Członkami tego organu są zawsze przedstawiciele Państw Członkowskich i jeden lub kilku przedstawicieli Komisji. Mogą to być także osoby mianowane przez Parlament Europejski lub przedstawiciele partnerów społecznych; w szczególnym przypadku Centrum Tłumaczeń dla organów Unii Europejskiej zarząd składa się również z przedstawicieli użytkowników, czyli innych agencji. Przy Wspólnocie Europejskiej liczącej obecnie dwadzieścia pięć państw, liczebność zarządu waha się od szesnastu do siedemdziesięciu ośmiu członków (w przypadku agencji czterostronnych). Państwa trzecie także mogą być reprezentowane w określonych przypadkach, nie posiadają jednak prawa głosu.
• Dyrektor wykonawczy, będący prawnym przedstawicielem agencji. Podział kompetencji pomiędzy zarządem a dyrektorem wykonawczym jest określony w rozporządzeniu ustanawiającym agencję i może być zapisany w regulaminie wewnętrznym.
• Jeden lub kilka komitetów technicznych lub naukowych, składających się z ekspertów specjalizujących się w danej dziedzinie, może wspierać zarząd (ma to miejsce w przypadku komitetów budżetowych) oraz dyrektora wykonawczego, sporządzając opinie na temat przedłożonych mu zagadnień (technicznych) lub działając w charakterze przekaźnika informacji. (Przykładowo: Komitet ds. Leków Gotowych zarządzany przez Europejską Agencję ds. Oceny Produktów Leczniczych, czy kolegium doradcze Europejskiej Fundacji Kształcenia w Turynie).
• W większości przypadków audyt wewnętrzny w agencji wykonywany jest przez kontrolera finansowego Komisji lub, jeśli tak stanowi regulamin wewnętrzny, przez audytora wyznaczonego przez agencję. W obu wypadkach agencje są przedmiotem zewnętrznej kontroli ze strony Trybunału Obrachunkowego Wspólnot Europejskich.
• Większość agencji finansowana jest z dotacji Wspólnoty przewidzianej na ten cel w ogólnym budżecie Unii Europejskiej. Pięć agencji finansuje się w całości lub w części samodzielnie. Do tej grupy należą: Europejska Agencja ds. Oceny Produktów Leczniczych, Urząd Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego, Wspólnotowy Urząd Odmian Roślin, Europejska Agencja Bezpieczeństwa Transportu Lotniczego, z których każda ma prawo pobierać opłaty, oraz Centrum Tłumaczeń dla Organów Unii Europejskiej, które otrzymuje wsparcie finansowe od swoich klientów (przede wszystkim innych agencji).

Wspólnota Europejska dysponuje obecnie następującymi agencjami:

• Centrum Tłumaczeń dla Organów Unii Europejskiej (Cdt)
  
• Europejska Agencja Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy (EU-OSHA)
  
• Europejska Agencja Bezpieczeństwa Transportu Lotniczego (EASA)
  
• Europejska Agencja ds. Bezpieczeństwa na Morzu (EMSA)
  
• Europejska Agencja ds. Bezpieczeństwa Sieci i Informacji (ENISA)
  
• Europejska Agencja ds. Substancji Chemicznych (ECHA)
  
• Europejska Agencja Kolejowa (ERA)
  
• Europejska Agencja Leków (EMEA)
  
• Europejska Agencja Odbudowy (EAR)
  
• Europejska Agencja Praw Podstawowych (FRA) - poprzednio EUMC
  
• Europejska Agencja Środowiska (EEA)
  
• Europejska Agencja Zarządzania Współpracą Operacyjną na Zewnętrznych Granicach Państw Członkowskich (FRONTEX)
  
• Europejska Fundacja Kształcenia (ETF)
  
• Europejska Fundacja na rzecz Poprawy Warunków Życia i Pracy (EUROFOUND)
  
• Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC)
  
• Europejskie Centrum Monitorowania Narkotyków i Narkomanii (EMCDDA)
  
• Europejskie Centrum Rozwoju Szkolenia Zawodowego (Cedefop)
  
• Europejskie Wspólne Przedsięwzięcie na rzecz Realizacji Projektu ITER i Rozwoju Energii Termojądrowe (Fusion for Energy)
  
• Europejski Instytut ds. Równości Mężczyzn i Kobiet (w przygotowaniu)
  
• Europejski Organ Nadzoru Globalnego Systemu Nawigacji Satelitarnej (GSA)
  
• Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA)
  
• Urząd Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (Znaki Towarowe i Wzory) (OHIM)
  
• Wspólnotowa Agencja Kontroli Rybołówstwa (CFCA)
  
• Wspólnotowy Urząd Odmian Roślin (CPVO)

źródło: www.europa.eu »