Wręczenie Nagród Naukowych im. Jana Heweliusza za rok 2008 i urodzinowa parada ku czci Wielkiego Gdańszczanina

28 stycznia dwaj wybitni gdańscy naukowcy odebrali z rąk prezydenta Gdańska Pawła Adamowicza Nagrody Naukowe Miasta Gdańska im. Jana Heweliusza za rok 2008.

Nagrody te od roku 1999 przyznaje się w dwóch kategoriach:

- w kategorii nauk ścisłych i przyrodniczych „za wkład w tworzenie podstaw informatyki kwantowej, a w szczególności za wypracowanie metod detekcji kwantowego splątania oraz odkrycie fenomenu „splątania związanego" nagrodę otrzymał prof. dr hab. inż. Ryszard Horodecki

- w kategorii nauk humanistycznych „za całokształt badań dotyczących ruchu społecznego „Solidarność" oraz problematyki regionalizmu i etniczności" nagrodę otrzymał prof. zw. dr hab. Marek Latoszek.

Laudacje ku czci nagrodzonych wygłosili: prezes Gdańskiego Towarzystwa Naukowego - Jan Drwal oraz prezes Oddziału Polskiej Akademii Nauk w Gdańsku - Jacek Marecki.

Nagroda im. Jana Heweliusza przyznana jest przez Miasto Gdańsk już po raz 21., a sama uroczystość cieszy się stale rosnącą popularnością, co potwierdza tegoroczna kilkusetosobowa reprezentacja środowiska naukowego, kulturalnego i mediów, którą gościł Dwór Artusa.

Ostatnim elementem obchodów rocznicy urodzin Jana Heweliusza była barwna parada z udziałem samego Jana Heweliusza (w którego wcielił się Florian Staniewski), w towarzyszeniu orkiestry i wozu drabiniastego z aktorami przebranymi za ludzi w epoki wznoszącymi okrzyki i wiwatującymi na cześć wielkiego astronoma. Nagrodzeni oraz goście przejechali bryczkami wzdłuż ulic Głównego Miasta na plac przy Ratuszu Staromiejskim gromadząc się pod pomnikiem Jana Heweliusza.

Jan Heweliusz na co dzień spogląda na nas z tego pomnika, dziś obecny jest także na żywo, a niecałe 400 lat temu pracował jako rajca w Ratuszu Staromiejskim zamieszkując kamienicę przy ulicy Korzennej. Jego największą pasją było  jednak wpatrywanie się w gwiazdy, niebo, czym zasłynął na światową skalę. - tymi słowami Prezydent Paweł Adamowicz przybliżył sylwetkę jubilata dziękując jednocześnie projektodawcom i realizatorom malowidła wykonanego w hołdzie dla Jana Heweliusza i wzorowanego na jego grafice. Można je oglądać na ścianie budynku przy ulicy Bednarskiej. Wykonane techniką scraffitto przedstawia konstelacje gwiezdne Nieba Północnego.

Pomysłodawcą dzieła był twórca pomnika Jana Heweliusza: dr hab. Jan Szczypka, a realizatorami: profesor Andrzej Dyakowski, dr hab. Jacek Zdybel oraz studenci Akademii Sztuk Pięknych.

Na koniec uroczystości w połyskującym złotem i srebrem deszczu confetti tajemniczy głos obwieścił taki oto horoskop dla Gdańska na rok 2009:
„Mija epoka Jowisza, już niebawem rolę regenta przejmie Mars. Dla Gdańska to bardzo dobry czas do osiągnięcia ambitnie wytyczonych celów. Mars to siła, energia i postęp. Właśnie takich cech potrzeba teraz gdańszczanom. Dzięki wpływom tej planety będzie panował porządek i sprawiedliwość, a Władze Gdańska będą gotowe zmierzyć się z problemami nawet wtedy, gdy będą trudne. Mars pobudzi was do działania. Miasto przez rok opieki planety Mars będzie się dynamicznie rozwijało, w każdym razie w 2009 roku trzeba będzie stale zastanawiać się jakich środków chce się użyć do urzeczywistnienia celów i które z nich są dopuszczalne. Należy zwracać baczną uwagę na zawierane w Gdańsku kontakty i zobowiązania".

Sylwetki biograficzne laureatów tegorocznej Nagrody Naukowej im. Jana Heweliusza:

Marek Latoszek 
Urodzony 25 kwietnia 1936 r. w Warszawie, socjolog, prof. zw. dr hab. (Uniwersytet Jagielloński - studia, doktorat i przewód profesorski - tytuł). B. kierownik Zakładu Socjologii Medycyny i Patologii Społecznej Akademii Medycznej w Gdańsku. Profesor i założyciel Katedry Socjologii w Kaszubsko-Pomorskiej Szkole Wyższej w Wejherowie (2003 r.). Działacz Polskiego Towarzystwa Socjologicznego (7-krotny przewodniczący Oddziału Gdańskiego); w latach 1995-98 prezes Gdańskiego Towarzystwa Naukowego, członek Komitetu Socjologii PAN, Komitetu Etyki w Nauce przy Prezydium PAN i Komitetu Pamiętnikoznawstwa PAN.

W dorobku ponad 160 publikacji naukowych, autor, współautor i redaktor kilkunastu książek, m.in. z problematyki regionalizmu i etniczności: Kaszubi. Monografia socjologiczna (1990) - ogólnopolski grant CPBP 09.8.4, Pomorze. Zagadnienia etniczno-regionalne (1996), oraz o „Solidarności" i demokracji: Sierpień`80 we wspomnieniach (1991), Solidarność. Dwadzieścia lat później (2001), Dziedzictwo Solidarności - dar dla tożsamości Gdańszczan (2003), „Solidarność" w imieniu narodu i obywateli (2005), Lokalne wzory kultury politycznej (badania nad demokracją lokalną w Wejherowie) (2007) - ogólnopolski grant 1H0ZE 3927 koordynowany przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz Uniwersytet Warszawski, Listopad`80. Czas studentów i służby zdrowia (2008).

Kierowanie licznymi pracami statutowymi i własnymi w Akademii Medycznej w Gdańsku. Wykonanie dwóch ekspertyz nt aktualnej sytuacji społeczno-politycznej i problemów w kraju na zamówienie Kancelarii Prezydenta RP (1992-1993).
II Nagroda w Konkursie im. S.Ossowskiego - ZG Polskie Towarzystwo Socjologiczne (1983). (Uzyskane relacje strajkujących i tych „po drugiej stronie bramy" uznano za unikalne - znajdują się w Dziale Rękopiśmiennym Biblioteki im. Ossolińskich we Wrocławiu.)
W roku 1991 - przyznany Medal Stolema - nagroda środowiskowa Klubu „Pomorania" za badania socjologiczne nad aspektami grupy regionalno-etnicznej Kaszubów (w tym pierwsze od ponad wieku ustalenia liczebności Kaszubów).
W roku 2005 - Medal 25 rocznicy podpisania porozumień sierpniowych" w uznaniu zasług dla lepszego poznania oraz badań nad wydarzeniami Sierpnia 1980 r. przyznany przez Prezydenta Miasta Gdańska Pawła Adamowicza.

Ryszard Horodecki
Prof. dr hab. inż. Ryszard Horodecki ukończył studia w 1967 roku na Wydziale Elektroniki Politechniki Gdańskiej. Pracę naukową związał od początku z Uniwersytetem Gdańskim, na którym doktoryzował się w 1976 roku. Stopień doktora habilitowanego uzyskał w 1997 roku na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu. Od 2005 roku jest profesorem nauk fizycznych i kieruje Zakładem Optyki i Informacji Kwantowej. Jest głównym organizatorem nowopowstałego Krajowego Centrum Informatyki Kwantowej w Gdańsku - utworzonego przy Uniwersytecie Gdańskim, a od września 2007 jego dyrektorem.

Prof. Horodecki należy do wąskiego grona światowych fizyków i informatyków, którzy stworzyli i obecnie rozwijają podstawy nowej, interdyscyplinarnej dziedziny - kwantowej informatyki, która wiąże się z takimi odkryciami jak kwantowa kryptografia, kwantowa teleportacja, gęste kodowanie. Jego dorobek obejmuje 68 publikacji w tym 64 w czasopismach z listy filadelfijskiej, cytowanych łącznie blisko 3000 razy. Osiem z nich jest cytowanych ponad 100 razy, w tym fundamentalna praca o metodzie detekcji kwantowego splątania ponad 860 razy. Jest autorem jednej pozycji książkowej i dwóch rozdziałów w książkach monograficznych, a także edytorem Journal of Modern Optics (special issue) . Jest ponadto współautorem (na zaproszenie indywidualne) obszernej pracy przeglądowej pt. „Quantum entanglement" w najbardziej prestiżowym czasopiśmie podsumowującym dokonania fizyki - Reviews of Modern Physics (impact factor 33). Od czasu założenia tego czasopisma tj. od 1929 roku jest to piąta praca z wyłączną afiliacją polską.
Prof. Horodecki wraz z synami (jeszcze studentami) Pawłem, Michałem i Karolem stworzył zespół, który osiągnął znaczące rezultaty w Gdańsku a następnie wszedł do współpracy ze światowymi liderami z informatyki kwantowej. Powstały w nim pojęcia, które na trwałe weszły do literatury światowej takie jak „bound entanglement" (splątanie związane), „entanglement activation" (aktywacja splątania). Seria przełomowych prac z informatyki kwantowej, w tym odkrycie splątania związanego (bound entanglement) i efektywnej metody detekcji splątania (entanglement witnessess), znalazły uznanie za granicą mając przełożenie na szeroko pojętą współpracę międzynarodową.
Jest liderem w skali kraju, jeśli chodzi o prowadzenie projektów badawczych Unii Europejskiej w zakresie informatyki kwantowej. Kieruje pracami badawczymi w ramach takich projektów od dziesięciu lat. W 1999 roku został zaproszony do współorganizacji i uczestnictwa w projekcie V programu Ramowego Unii Europejskiej pt. „Entanglement in Quantum Information Processing" (EQUIP), w którym uczestniczyło 17 ośrodków europejskich. Był to pierwszy w Polsce unijny projekt z dziedziny informatyki kwantowej.

Obecnie kieruje węzłem UG w zintegrowanym projekcie UE: "Scalable Quantum Computing with Light and Atoms" (SCALA) (2005-2009 ) w ramach VI PR. Uczestniczył w projekcie "Quantum Information Processing and Communication in Europe" (QUROPE) (2005-2008). Był promotorem w przewodzie doktoratu honoris causa dla współodkrywcy kwantowej kryptografii, kwantowej teleportacji i gęstego kodowania - Charlesa H. Bennetta z IBM (USA) na Uniwersytecie Gdańskim (2006). Pod jego kierunkiem trzech doktorantów przygotowało rozprawy doktorskie z informatyki kwantowej. Jedna z prac pt. „On compresion of quantum information" została uhonorowana prestiżową nagrodą im. G. Białkowskiego I stopnia. Ponadto trzech członków zespołu otrzymało stypendium Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, jeden uzyskał „2007 Europian Quantum Information Young Investigator Award" oraz stypendium Ministra dla wybitnych młodych naukowców. Dwóch członków zespołu, specjalistów z informatyki kwantowej jest obecnie profesorami nadzwyczajnymi. W jego zespole, nieprzerwanie od 2000 roku, kształcą się młodzi naukowcy z Polski, a także z zagranicy, którzy potem uzyskują stanowiska w prestiżowych ośrodkach zagranicznych. Wraz z prof. Robertem Alickim i prof. Markiem Żukowskim stworzył w Gdańsku ośrodek informatyki kwantowej, który stał się światowym centrum badań w tej dziedzinie.

Jest członkiem Rady Naukowej Laboratorium Fizycznych podstaw Przetwarzania Informacji oraz Rady Naukowej Krajowego Centrum Informatyki Kwantowej w Gdańsku. Edytor pisma Open Systems and Information Dynamics. Od 2008 roku członek Komisji Nagród i Odznaczeń Polskiego Towarzystwa Fizycznego. W 2007 roku przyjął medal Komisji Edukacji Narodowej. Otrzymał nagrodę zespołową im. Wojciecha Rubinowicza Polskiego Towarzystwa Fizycznego (2004), dwie nagrody zespołowe Ministra. W 2008 roku został laureatem nagrody Fundacji na rzecz Nauki Polskiej w obszarze nauk ścisłych za wkład w stworzenie podstaw informatyki kwantowej.
Wyrósł z domu, w którym pielęgnowało się nauki humanistyczne (matka była polonistką), ale był również podziw dla nauk przyrodniczych, za którymi ukrywały się dyskretne oblicza Natury. Przeważyła fascynacja fizyką i tego nie żałuje. Język matematyki i sama Natura poprzez eksperymenty odkrywała prawdy „namacalne". Brakowało mu jednak innych wymiarów ludzkiego obcowania z rzeczywistością. Stąd poezja. Jest autorem tomiku „Sum ergo cogito" (Wydawnictwo MARPRESS 2003), który w ubiegłym roku został przełożony przez panią dr Jean Ward na język angielski. Kolejny tomik poezji planuje wydać, jeśli czas pozwoli, w bieżącym roku.